აზერ­ბა­ი­ჯა­ნის სა­გა­რეო საქ­მე­თა სა­მი­ნის­ტრომ ირა­ნის­გან სას­წრა­ფო გან­მარ­ტე­ბა მო­ი­თხო­ვა, პრე­ზი­დენ­ტმა ილ­ჰამ ალი­ევ­მა კი მე­ზო­ბე­ლი ქვე­ყა­ნა სიმ­ხდა­ლე­სა და ტე­რო­რიზ­მში და­ა­და­ნა­შა­უ­ლა. ეს გან­ცხა­დე­ბე­ბი მოჰ­ყვა ხუთ­შა­ბათს ნა­ხი­ჩე­ვა­ნის აე­რო­პორტზე გან­ხორ­ცი­ე­ლე­ბულ თავ­დას­ხმას, რო­მე­ლიც, სა­ვა­რა­უ­დოდ, ირა­ნულ­მა უპი­ლო­ტო საფ­რენ­მა აპა­რა­ტებ­მა გა­ნა­ხორ­ცი­ე­ლეს.

აზერ­ბა­ი­ჯა­ნის თავ­დაც­ვის უწყე­ბა აცხა­დებს, რომ „აგ­რე­სი­ის ეს აქტი პა­სუ­ხგა­უ­ცე­მე­ლი არ დარ­ჩე­ბა“. მა­თი­ვე ინ­ფორ­მა­ცი­ით, ოთხი გა­მოგ­ზავ­ნი­ლი დრო­ნი­დან ერ­თის ჩა­მოგ­დე­ბა მო­ხერ­ხდა. სო­ცი­ა­ლურ ქსე­ლებ­ში გავ­რცე­ლე­ბულ კად­რებ­ში ჩანს, რო­გორ ამო­დის კვამ­ლი ტერ­მი­ნა­ლის შე­ნო­ბი­დან. კი­დევ ერთი დრო­ნი, ბა­ქოს მო­ნა­ცე­მე­ბით, ად­გი­ლობ­რივ სკო­ლას­თან ჩა­მო­ვარ­და. ირა­ნის შე­ი­ა­რა­ღე­ბუ­ლი ძა­ლე­ბი აზერ­ბა­ი­ჯა­ნის ტე­რი­ტო­რი­ა­ზე დარ­ტყმებს კა­ტე­გო­რი­უ­ლად უარ­ყო­ფენ.

მოვ­ლე­ნე­ბის სწრა­ფი გან­ვი­თა­რე­ბის ფონ­ზე, სამ­ხრეთ კავ­კა­სი­ის სა­მი­ვე ქვე­ყა­ნას ერთი რამ აერ­თი­ა­ნებს: ამ დრომ­დე არ­ცერთ მათ­განს ოფი­ცი­ა­ლუ­რად არ და­უ­კა­ვე­ბია რო­მე­ლი­მე მხა­რის პო­ზი­ცია აშშ-ის, ის­რა­ე­ლი­სა და ირა­ნის ომში. აზერ­ბა­ი­ჯა­ნი, სომ­ხე­თი და სა­ქარ­თვე­ლო, რო­გორც ჩანს, მოვ­ლე­ნებს შო­რი­დან აკ­ვირ­დე­ბი­ან.

პო­ლი­ტო­ლო­გი ფარ­ჰად მა­მე­დო­ვი აე­რო­პორტზე თავ­დას­ხმას ირა­ნის მხრი­დან „უმა­დუ­რო­ბას“ უწო­დებს, რად­გან ბაქო კონ­ფლიქ­ტში ნე­იტ­რა­ლი­ტეტს ინარ­ჩუ­ნებს. მისი თქმით, რად­გან საბ­რძო­ლო მოქ­მე­დე­ბე­ბი ირა­ნის სამ­ხრე­თით მიმ­დი­ნა­რე­ობს, ჩრდი­ლო­ეთ­ზე (აზერ­ბა­ი­ჯან­ზე) დარ­ტყმა შემ­თხვე­ვი­თო­ბა ვერ იქ­ნე­ბო­და. თუმ­ცა, არა­ბუ­ლი ქვეყ­ნე­ბის­გან გან­სხვა­ვე­ბით, აზერ­ბა­ი­ჯან­ში არ არის ამე­რი­კუ­ლი ბა­ზე­ბი, რომ­ლებ­ზეც იე­რი­შის მი­ტა­ნა ლო­გი­კუ­რი იქ­ნე­ბო­და.

"ირან­ში ახლა მარ­თთვის სრუ­ლი ქა­ო­სია. გა­უ­გე­ბა­რია, ვინ და რო­გორ იღებს გა­და­წყვე­ტი­ლე­ბებს დარ­ტყმე­ბის შე­სა­ხებ“, - წერს მა­მე­დო­ვი. ექ­სპერტთა ნა­წი­ლი კი ში­შობს, რომ "გა­ჩუ­მე­ბის“ ტაქ­ტი­კა შე­იძ­ლე­ბა არა­საკ­მა­რი­სი აღ­მოჩ­ნდეს და ომის ტალ­ღამ კავ­კა­სი­ამ­დეც მო­აღ­წი­ოს.

აზერ­ბა­ი­ჯა­ნი და "სამ­ხრეთ აზერ­ბა­ი­ჯა­ნი"

ეკო­ნო­მის­ტი ნა­ტიგ ჯა­ფარ­ლი აღ­ნიშ­ნავს, რომ აზერ­ბა­ი­ჯა­ნი ნავ­თო­ბის ფა­სის ზრდით (86$ ბა­რელ­ზე) დრო­ე­ბით სარ­გე­ბელს კი იღებს, მაგ­რამ ირან­ში ომი აუ­ცი­ლებ­ლად გა­მო­იწ­ვევს იმ პრო­დუქ­ტე­ბის გაძ­ვი­რე­ბას, რომ­ლე­ბიც იქი­დან შე­მო­დის. ომის და­წყე­ბის­თა­ნა­ვე ირან­მა სურ­სა­თის ექ­სპორ­ტი შე­წყვი­ტა. ცნო­ბის­თვის, გა­სულ წელს აზერ­ბა­ი­ჯან­მა ირა­ნი­დან 633 მი­ლი­ო­ნი დო­ლა­რის პრო­დუქ­ცია შე­ი­ძი­ნა.

თუმ­ცა სა­კი­თხი მხო­ლოდ ეკო­ნო­მი­კა­ში არ არის. აზერ­ბა­ი­ჯანს ირან­თან ყვე­ლა­ზე გრძე­ლი სა­ზღვა­რი აქვს, ხოლო თა­ვად ირან­ში უფრო მეტი ეთ­ნი­კუ­რი აზერ­ბა­ი­ჯა­ნე­ლი ცხოვ­რობს (12-დან 22 მი­ლი­ო­ნამ­დე), ვიდ­რე აზერ­ბა­ი­ჯა­ნის რეს­პუბ­ლი­კა­ში.

BBC-ის აზერ­ბა­ი­ჯა­ნუ­ლი სამ­სა­ხუ­რის რე­დაქ­ტო­რი, კო­ნულ ხა­ლი­ლო­ვა მი­იჩ­ნევს, რომ ილ­ჰამ ალი­ევ­მა „წი­თე­ლი ხაზი“ გა­დაკ­ვე­თა, რო­დე­საც აზერ­ბა­ი­ჯანს „ირან­ში მცხოვ­რე­ბი აზერ­ბა­ი­ჯა­ნე­ლე­ბის იმე­დი“ უწო­და. ბაქო აქამ­დე მსგავს რი­ტო­რი­კას ერი­დე­ბო­და. ეს მი­ა­ნიშ­ნებს იმა­ზე, რომ ირა­ნის სი­სუს­ტის ფონ­ზე, აზერ­ბა­ი­ჯა­ნი მზად არის, სა­კუ­თა­რი ეროვ­ნუ­ლი ინ­ტე­რე­სე­ბი უფრო მკაც­რად და­იც­ვას.

ის­ტო­რი­უ­ლი მეხ­სი­ე­რე­ბაც მნიშ­ვნე­ლო­ვა­ნია: ბა­ქო­ში ხში­რად ახ­სე­ნე­ბენ მე-19 სა­უ­კუ­ნე­ში ტე­რი­ტო­რი­ე­ბის გა­ყო­ფას სპარ­სეთ­სა და რუ­სეთს შო­რის. ჩრდი­ლო­ეთ ირანს ბა­ქო­ში ხში­რად „სამ­ხრეთ აზერ­ბა­ი­ჯანს“ უწო­დე­ბენ, რაც თე­ი­რა­ნის გა­ღი­ზი­ა­ნე­ბას და სე­პა­რა­ტიზ­მის შიშს იწ­ვევს.

მი­უ­ხე­და­ვად ის­რა­ელ­თან სამ­ხედ­რო პარტნი­ო­რო­ბი­სა, აზერ­ბა­ი­ჯა­ნი ამ­ჟა­მად ნე­იტ­რა­ლუ­რია. „ბა­ქომ სწო­რად იმოქ­მე­და, რომ პრო­ცე­სებ­ში არ ჩა­ე­რია“, - ამ­ბობს ჯა­ფარ­ლი. თუმ­ცა, თუ ირან­ში სი­ტუ­ა­ცია უმარ­თა­ვი გახ­დე­ბა, მე­ზო­ბე­ლი ქვეყ­ნე­ბი, მათ შო­რის აზერ­ბა­ი­ჯა­ნი, ლტოლ­ვილ­თა მა­სობ­რივ ნა­კადს უნდა ელო­დონ.

სომ­ხე­თი და სა­სურ­სა­თო კრი­ზი­სის საფრ­თხე

ლტოლ­ვი­ლე­ბის შიში სომ­ხეთ­შიც აქვთ, თუმ­ცა აქ მთა­ვა­რი პრობ­ლე­მა იზო­ლა­ცი­აა. სომ­ხე­თი ზღვა­ზე გა­სას­ვლე­ლის არმ­ქო­ნე ქვე­ყა­ნაა და მჭიდ­როდ არის და­მო­კი­დე­ბუ­ლი ირა­ნულ იმ­პორ­ტსა და იმ პორ­ტებ­ზე, რომ­ლებ­საც ახლა აშშ ბომ­ბავს.

ერევ­ნე­ლი ჟურ­ნა­ლის­ტი მარკ გრი­გო­რი­ა­ნი ში­შობს, რომ ომმა სომ­ხეთ­ში შე­იძ­ლე­ბა ნამ­დვი­ლი სა­სურ­სა­თო კრი­ზი­სი გა­მო­იწ­ვი­ოს. სომ­ხე­თის­თვის ირან­თან სა­ვაჭ­რო ბრუნ­ვა (და­ახ­ლო­ე­ბით 1 მი­ლი­არ­დი დო­ლა­რი) კრი­ტი­კუ­ლად მნიშ­ვნე­ლო­ვა­ნია.

ამას ემა­ტე­ბა ე.წ. „ტრამ­პის გზა მშვი­დო­ბის­თვის“ - პრო­ექ­ტი, რო­მე­ლიც აზერ­ბა­ი­ჯან­სა და ნა­ხ­ჭე­ვანს სომ­ხე­თის ტე­რი­ტო­რი­ის გავ­ლით აკავ­ში­რებს. გეგ­მის მი­ხედ­ვით, ამ გზას ამე­რი­კუ­ლი კომ­პა­ნი­ე­ბი გა­ა­კონ­ტრო­ლე­ბენ, რაც ირა­ნის დიდ უკ­მა­ყო­ფი­ლე­ბას იწ­ვევს. თე­ი­რან­ში ში­შო­ბენ, რომ ეს პრო­ექ­ტი მათ იზო­ლა­ცი­ა­ში მო­აქ­ცევს და მას „ტრამ­პის და­ქი­რა­ვე­ბულ­თა სა­საფ­ლა­ოს“ უწო­დე­ბენ.

მი­უ­ხე­და­ვად ამი­სა, გრი­გო­რი­ა­ნი აღ­ნიშ­ნავს, რომ სომ­ხე­თის პრე­მი­ე­რი ნი­კოლ ფა­ში­ნი­ა­ნი სიმ­შვი­დეს ინარ­ჩუ­ნებს, სო­ცი­ა­ლურ ქსე­ლებ­ში ყო­ველ­დღი­ურ ვი­დე­ო­ებს აქ­ვეყ­ნებს და მე­ზო­ბელ თბი­ლის­საც ეს­ტუმ­რა, რაც იმა­ზე მი­ა­ნიშ­ნებს, რომ ხე­ლი­სუფ­ლე­ბა ქვე­ყა­ნას ომის­გან და­ცუ­ლად მი­იჩ­ნევს.

სა­ქარ­თვე­ლო და რე­გი­ო­ნუ­ლი შან­სი

სა­ქარ­თვე­ლოს ირან­თან პირ­და­პი­რი სა­ზღვა­რი არ აქვს, თუმ­ცა ის ათა­სო­ბით ირა­ნე­ლის­თვის იქცა თავ­შე­საფ­რად. იან­ვარ­ში, ირან­ში მიმ­დი­ნა­რე პრო­ტეს­ტე­ბის დროს, თბი­ლის­ში მცხოვ­რე­ბი ირა­ნე­ლე­ბი ქუ­ჩა­ში ამე­რი­კის დრო­შე­ბით გა­მო­ვიდ­ნენ.

სა­ქარ­თვე­ლოს ეკო­ნო­მი­კუ­რი კავ­ში­რი ირან­თან ყვე­ლა­ზე მცი­რეა (230 მლნ დო­ლა­რი), რაც ქვე­ყა­ნას უფრო მეტ მა­ნევ­რის სა­შუ­ა­ლე­ბას აძ­ლევს. ექ­სპერ­ტი გი­ორ­გი მჭედ­ლიშ­ვი­ლი მი­იჩ­ნევს, რომ კონ­ფლიქ­ტში მხა­რის და­კა­ვე­ბა სა­ხი­ფა­თოა, თუმ­ცა სამ­ხრეთ კავ­კა­სი­ის­თვის „შე­საძ­ლებ­ლო­ბე­ბის ფან­ჯა­რა“ მარ­თლაც იხ­სნე­ბა.

მისი თქმით, სან­ქცი­რე­ბულ რუ­სეთ­სა და ირანს შო­რის მოქ­ცე­უ­ლი კავ­კა­სი­ის, რო­გორც ევ­რო­პა-აზი­ის და­მა­კავ­ში­რე­ბე­ლი დე­რეფ­ნის როლი იზ­რდე­ბა. "სომ­ხე­თი და აზერ­ბა­ი­ჯა­ნი ცდი­ლო­ბენ წარ­სულს ჩა­ა­ბა­რონ კონ­ფლიქ­ტი და შექ­მნან ერ­თი­ა­ნი რე­გი­ო­ნი. ფა­ში­ნი­ა­ნის ვი­ზი­ტი თბი­ლის­ში სწო­რედ ამ ერ­თი­ა­ნი რე­გი­ო­ნის მშე­ნებ­ლო­ბის ნა­წი­ლია. ეს შან­სი პო­ლი­ტი­კურ კო­ნი­უნ­ქტუ­რა­ზე მაღ­ლა დგას", - აღ­ნიშ­ნავს მჭედ­ლიშ­ვი­ლი.